Đại học, Cao học

Đây là một khó khăn có lợi: việc bắt não gắng lấy thông tin ra củng cố trí nhớ hơn việc làm mình thấy dễ. Đọc tổng quan của Dunlosky và cộng sự (2013) về mười kỹ thuật học để biết cách nào có bằng chứng mạnh, cách nào yếu.

Làm thửTry itChọn một môn đang học, làm bộ thẻ hỏi đáp, ghi tỉ lệ trả lời đúng mỗi tuần trong một tháng.

NguồnSources: Wikipedia, Testing effect; Study Edge, Retrieval practice vs rereading

Dùng như công cụ kiểm hiểu: viết một đoạn giải thích không nhìn tài liệu, so với nguồn gốc, ghi lại chỗ sai. Trong cách học nghề nhận thức, bước này gọi là diễn đạt: người học nói rõ mô hình trong đầu để người giỏi hơn sửa.

Làm thửTry itMỗi tuần viết một trang giải thích một khái niệm của ngành, nhờ một người giỏi hơn đọc và chỉ chỗ sai.

NguồnSources: Study Edge, Retrieval practice vs rereading, mục Teach it back

Dùng phần mềm thẻ nhớ có lịch lặp lại giãn cách cho thứ cần nhớ lâu: từ vựng, công thức, định nghĩa của ngành. Phần mềm tự giãn lịch theo câu bạn trả lời đúng hay sai.

Làm thửTry itĐưa 20 thuật ngữ của môn đang học vào thẻ nhớ, ôn 10 phút mỗi sáng trong một tháng.

NguồnSources: Wikipedia, Spacing effect

Áp vào đời sống: trước khi đổi cách học, cách tập, cách làm việc, ghi trước mình mong thấy gì và sẽ đo gì. Chỉ nhìn kết quả hợp ý mình là tự lừa.

Làm thửTry itChọn một thói quen muốn đổi, viết dự đoán và cách đo, kiểm sau 4 tuần.

NguồnSources: Infant and Child Development (CUNY City Tech), chương 7: suy luận giả thuyết - diễn dịch

Đọc một nghiên cứu, tìm nhóm đối chứng và cách chia nhóm trước khi tin kết luận. Không có nhóm đối chứng, kết luận chỉ là gợi ý để kiểm tiếp.

Làm thửTry itĐọc phần phương pháp của một nghiên cứu về cách học, ghi nhóm đối chứng là gì và chia nhóm ra sao.

NguồnSources: Wikipedia, Scientific control

Tìm đại lượng bảo toàn là một lối nghĩ dùng cả ngoài khoa học: trong một hệ kín (ngân sách, 24 giờ một ngày), thêm chỗ này thì phải bớt chỗ khác.

Làm thửTry itGhi 24 giờ của một ngày vào bảng, thêm một việc mới thì ghi rõ bớt việc nào.

NguồnSources: Infant and Child Development (CUNY City Tech), chương 7: bảo toàn; Wikipedia, Conservation of mass

Gặp một con số trên báo hay mạng xã hội, ước nhanh xem nó có hợp lý không (so với dân số, thu nhập, diện tích) trước khi tin và chia sẻ.

Làm thửTry itLấy ba con số trong tin tức tuần này, ước lượng thử bằng cách khác, ghi con số nào lệch xa.

NguồnSources: Wikipedia, Fermi problem

Mô hình học máy được huấn luyện bằng cách đi ngược độ dốc của sai số (hạ gradient): vẫn là ý tốc độ thay đổi, chỉ là trên hàng triệu biến cùng lúc.

Làm thửTry itĐọc mục hạ gradient trên sơ đồ lớp 12, rồi tự tính tay ba bước hạ gradient cho hàm y = x².

NguồnSources: OpenStax, Calculus Volume 1, mục 3.1: Defining the Derivative

Trên sơ đồ lớp 12On the grade 12 map: Toán: Đạo hàm tại một điểm, Toán: Hạ gradient (gradient descent)

Ưu tiên nguồn gốc: bài báo khoa học, số liệu của cơ quan thống kê, văn bản luật, thay vì bài tóm tắt nhiều tầng. Ghi nguồn mỗi khi dùng một con số.

Làm thửTry itViết một đoạn ngắn về chủ đề em quan tâm, mỗi con số kèm một đường dẫn tới nguồn gốc.

NguồnSources: Check, Please! (Mike Caulfield), phương pháp SIFT

Dùng cả với câu trả lời của AI: lần về nguồn gốc của từng câu trích, kiểm ngày, kiểm ai nói. AI nói trôi chảy không có nghĩa là đúng.

Làm thửTry itHỏi một AI một câu có số liệu, rồi lần về nguồn gốc từng con số nó đưa ra.

NguồnSources: Check, Please! (Mike Caulfield), phương pháp SIFT

Dùng với chính mình trước khi dùng với người khác: viết lập luận của mình ra, tự hỏi đủ sáu loại câu, sửa chỗ yếu rồi mới trình bày.

Làm thửTry itTrước một bài thuyết trình, tự hỏi sáu loại câu về luận điểm chính và ghi câu trả lời.

NguồnSources: Wikipedia, Socratic questioning

Đọc báo cáo hay đề xuất, viết ra các giả định ẩn và hỏi: nếu giả định này sai, kết luận còn đứng không? Làm cả với kế hoạch của chính mình.

Làm thửTry itViết ba giả định ẩn trong kế hoạch học tập năm nay của em, và việc em sẽ làm nếu chúng sai.

NguồnSources: Damian Gordon, Paul-Elder Critical Thinking Framework

Ghi nhật ký quyết định: lúc chọn, ghi lý do và điều mình mong. Sau vài tháng đọc lại để thấy mình hay sai ở đâu, thay vì chỉ nhớ những lần đúng.

Làm thửTry itMở một sổ ghi quyết định, ghi ba quyết định trong tháng này.

NguồnSources: Wikipedia, Life skills (danh sách của WHO, 1999)

Sống xa nhà, tự lo mọi thứ: thấu cảm với người khác và tự chăm sức khỏe tinh thần là kỹ năng phải tự rèn. Biết lúc nào cần nhờ người giúp cũng là một kỹ năng.

Làm thửTry itGhi tên ba người hoặc nơi em có thể tìm tới khi quá tải.

NguồnSources: Wikipedia, Life skills (danh sách của WHO, 1999); Simply Psychology, Piaget's Theory and Stages of Cognitive Development

Lộ trình gợi ý: giáo trình OpenStax cho phần nền, MIT OpenCourseWare cho môn chuyên sâu (có bài giảng, bài tập, đề), rồi đọc thẳng bài báo gốc được trích nhiều trong ngành.

Làm thửTry itChọn một môn trên MIT OpenCourseWare, học theo lịch của nó trong một tháng.

NguồnSources: OpenStax, About; MIT OpenCourseWare, About; Khan Academy, About

Người lớn học tốt nhất khi tự chủ: tự chọn điều cần học vì nó giải quyết việc thật của mình. Chọn một vấn đề thật, học đúng thứ cần để giải nó, rồi đánh giá bằng kết quả.

Làm thửTry itChọn một kỹ năng em cần cho việc thật, viết mục tiêu, nguồn học và cách tự đánh giá cho 30 ngày.

NguồnSources: Wikipedia, Self-directed learning (andragogy); Infant and Child Development (CUNY City Tech), chương 7: giàn đỡ (scaffolding)