{
 "cap": "dai-hoc",
 "ten": "Đại học, Cao học",
 "tuoi": "18 tuổi trở lên",
 "dau_oc": "Không còn ai giao bài: tự học, tư duy phản biện và kỹ năng sống quyết định bạn đi được bao xa. Học ít kiến thức rời, học nhiều cách nghĩ và cách tìm tới nguồn gốc.",
 "nguon_cap": [
  {
   "ten": "Wikipedia, Self-directed learning (andragogy)",
   "url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Self-directed_learning",
   "doc": "2026-10-15"
  }
 ],
 "tu_goc": "goc.json",
 "goc_cap_nhat": "2026-10-15",
 "giay_phep": "CC BY-SA 4.0",
 "ghi_chu": "File do tools/chung_cat.py sinh từ goc.json: sửa goc.json rồi chạy lại, đừng sửa tay.",
 "mach": [
  {
   "id": "hoc-cach-hoc",
   "ten": "Học cách học",
   "mo_ta": "Cách học có bằng chứng, dùng được cho mọi môn và mọi tuổi."
  },
  {
   "id": "khoa-hoc",
   "ten": "Nghĩ như nhà khoa học",
   "mo_ta": "Đoán trước, thử, đổi một thứ mỗi lần, tìm cái không đổi."
  },
  {
   "id": "so-uoc-luong",
   "ten": "Số và ước lượng",
   "mo_ta": "Cảm giác về độ lớn và tốc độ thay đổi, từ gang tay tới đạo hàm."
  },
  {
   "id": "kiem-tin",
   "ten": "Kiểm thông tin",
   "mo_ta": "Biết ai nói, dựa vào đâu, và kiểm nhanh trên mạng."
  },
  {
   "id": "phan-bien",
   "ten": "Tư duy phản biện",
   "mo_ta": "Hỏi đúng câu, tìm điều người nói coi là đương nhiên."
  },
  {
   "id": "ky-nang-song",
   "ten": "Kỹ năng sống",
   "mo_ta": "Ra quyết định, hiểu cảm xúc của mình, sống cùng người khác."
  },
  {
   "id": "hoc-tu-goc",
   "ten": "Học từ gốc",
   "mo_ta": "Tự học và tìm tới nguồn gốc, miễn phí, đáng tin."
  }
 ],
 "nodes": [
  {
   "id": "tu-nho-lai",
   "mach": "hoc-cach-hoc",
   "ten": "Tự nhớ lại thay vì đọc lại",
   "bam": "9aa4c6ca0247",
   "vung": "vua",
   "loi": "Đây là một khó khăn có lợi: việc bắt não gắng lấy thông tin ra củng cố trí nhớ hơn việc làm mình thấy dễ. Đọc tổng quan của Dunlosky và cộng sự (2013) về mười kỹ thuật học để biết cách nào có bằng chứng mạnh, cách nào yếu.",
   "lam_thu": "Chọn một môn đang học, làm bộ thẻ hỏi đáp, ghi tỉ lệ trả lời đúng mỗi tuần trong một tháng.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Wikipedia, Testing effect",
     "url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Testing_effect",
     "doc": "2026-10-15"
    },
    {
     "ten": "Study Edge, Retrieval practice vs rereading",
     "url": "https://getstudyedge.com/blog/retrieval-practice-vs-rereading",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "giang-lai",
   "mach": "hoc-cach-hoc",
   "ten": "Giảng lại bằng lời của mình",
   "bam": "e2d0f241fe71",
   "vung": "vua",
   "loi": "Dùng như công cụ kiểm hiểu: viết một đoạn giải thích không nhìn tài liệu, so với nguồn gốc, ghi lại chỗ sai. Trong cách học nghề nhận thức, bước này gọi là diễn đạt: người học nói rõ mô hình trong đầu để người giỏi hơn sửa.",
   "lam_thu": "Mỗi tuần viết một trang giải thích một khái niệm của ngành, nhờ một người giỏi hơn đọc và chỉ chỗ sai.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Study Edge, Retrieval practice vs rereading, mục Teach it back",
     "url": "https://getstudyedge.com/blog/retrieval-practice-vs-rereading",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "gian-cach",
   "mach": "hoc-cach-hoc",
   "ten": "Học giãn cách",
   "bam": "4085d8940969",
   "vung": "vua",
   "loi": "Dùng phần mềm thẻ nhớ có lịch lặp lại giãn cách cho thứ cần nhớ lâu: từ vựng, công thức, định nghĩa của ngành. Phần mềm tự giãn lịch theo câu bạn trả lời đúng hay sai.",
   "lam_thu": "Đưa 20 thuật ngữ của môn đang học vào thẻ nhớ, ôn 10 phút mỗi sáng trong một tháng.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Wikipedia, Spacing effect",
     "url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Spacing_effect",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "doan-truoc",
   "mach": "khoa-hoc",
   "ten": "Đoán trước rồi mới thử",
   "bam": "2b479c9170dd",
   "vung": "vua",
   "loi": "Áp vào đời sống: trước khi đổi cách học, cách tập, cách làm việc, ghi trước mình mong thấy gì và sẽ đo gì. Chỉ nhìn kết quả hợp ý mình là tự lừa.",
   "lam_thu": "Chọn một thói quen muốn đổi, viết dự đoán và cách đo, kiểm sau 4 tuần.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Infant and Child Development (CUNY City Tech), chương 7: suy luận giả thuyết - diễn dịch",
     "url": "https://pressbooks.cuny.edu/infantandchilddevelopmentcitytech/chapter/temporary-chapter-7-part-1/",
     "doc": "2026-10-14"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "doi-mot-thu",
   "mach": "khoa-hoc",
   "ten": "Đổi một thứ mỗi lần",
   "bam": "0c78367f809b",
   "vung": "vua",
   "loi": "Đọc một nghiên cứu, tìm nhóm đối chứng và cách chia nhóm trước khi tin kết luận. Không có nhóm đối chứng, kết luận chỉ là gợi ý để kiểm tiếp.",
   "lam_thu": "Đọc phần phương pháp của một nghiên cứu về cách học, ghi nhóm đối chứng là gì và chia nhóm ra sao.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Wikipedia, Scientific control",
     "url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Scientific_control",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "bao-toan",
   "mach": "khoa-hoc",
   "ten": "Đổi hình không đổi lượng",
   "bam": "1b90466f4d5e",
   "vung": "vua",
   "loi": "Tìm đại lượng bảo toàn là một lối nghĩ dùng cả ngoài khoa học: trong một hệ kín (ngân sách, 24 giờ một ngày), thêm chỗ này thì phải bớt chỗ khác.",
   "lam_thu": "Ghi 24 giờ của một ngày vào bảng, thêm một việc mới thì ghi rõ bớt việc nào.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Infant and Child Development (CUNY City Tech), chương 7: bảo toàn",
     "url": "https://pressbooks.cuny.edu/infantandchilddevelopmentcitytech/chapter/temporary-chapter-7-part-1/",
     "doc": "2026-10-14"
    },
    {
     "ten": "Wikipedia, Conservation of mass",
     "url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Conservation_of_mass",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "uoc-luong",
   "mach": "so-uoc-luong",
   "ten": "Ước lượng trước khi tính",
   "bam": "afec3a4608c2",
   "vung": "vua",
   "loi": "Gặp một con số trên báo hay mạng xã hội, ước nhanh xem nó có hợp lý không (so với dân số, thu nhập, diện tích) trước khi tin và chia sẻ.",
   "lam_thu": "Lấy ba con số trong tin tức tuần này, ước lượng thử bằng cách khác, ghi con số nào lệch xa.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Wikipedia, Fermi problem",
     "url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Fermi_problem",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "ti-le-thay-doi",
   "mach": "so-uoc-luong",
   "ten": "Tỉ lệ và tốc độ thay đổi",
   "bam": "c0720685fa39",
   "vung": "vua",
   "loi": "Mô hình học máy được huấn luyện bằng cách đi ngược độ dốc của sai số (hạ gradient): vẫn là ý tốc độ thay đổi, chỉ là trên hàng triệu biến cùng lúc.",
   "lam_thu": "Đọc mục hạ gradient trên sơ đồ lớp 12, rồi tự tính tay ba bước hạ gradient cho hàm y = x².",
   "nguon": [
    {
     "ten": "OpenStax, Calculus Volume 1, mục 3.1: Defining the Derivative",
     "url": "https://openstax.org/books/calculus-volume-1/pages/3-1-defining-the-derivative",
     "doc": "2026-10-13"
    }
   ],
   "lien_ket": [
    "toan:dao-ham",
    "toan:gradient-descent"
   ]
  },
  {
   "id": "ai-noi",
   "mach": "kiem-tin",
   "ten": "Ai nói, dựa vào đâu?",
   "bam": "7199fdb4e7f7",
   "vung": "vua",
   "loi": "Ưu tiên nguồn gốc: bài báo khoa học, số liệu của cơ quan thống kê, văn bản luật, thay vì bài tóm tắt nhiều tầng. Ghi nguồn mỗi khi dùng một con số.",
   "lam_thu": "Viết một đoạn ngắn về chủ đề em quan tâm, mỗi con số kèm một đường dẫn tới nguồn gốc.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Check, Please! (Mike Caulfield), phương pháp SIFT",
     "url": "https://checkplease.neocities.org/older-projects/sift-method/",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "doc-ngang",
   "mach": "kiem-tin",
   "ten": "Đọc ngang: kiểm nhanh trên mạng (SIFT)",
   "bam": "5994803c4855",
   "vung": "vua",
   "loi": "Dùng cả với câu trả lời của AI: lần về nguồn gốc của từng câu trích, kiểm ngày, kiểm ai nói. AI nói trôi chảy không có nghĩa là đúng.",
   "lam_thu": "Hỏi một AI một câu có số liệu, rồi lần về nguồn gốc từng con số nó đưa ra.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Check, Please! (Mike Caulfield), phương pháp SIFT",
     "url": "https://checkplease.neocities.org/older-projects/sift-method/",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "hoi-socrates",
   "mach": "phan-bien",
   "ten": "Hỏi để hiểu (câu hỏi Socrates)",
   "bam": "3baf2161e44a",
   "vung": "vua",
   "loi": "Dùng với chính mình trước khi dùng với người khác: viết lập luận của mình ra, tự hỏi đủ sáu loại câu, sửa chỗ yếu rồi mới trình bày.",
   "lam_thu": "Trước một bài thuyết trình, tự hỏi sáu loại câu về luận điểm chính và ghi câu trả lời.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Wikipedia, Socratic questioning",
     "url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Socratic_questioning",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "gia-dinh-an",
   "mach": "phan-bien",
   "ten": "Tìm điều được coi là đương nhiên",
   "bam": "2345d0793705",
   "vung": "vua",
   "loi": "Đọc báo cáo hay đề xuất, viết ra các giả định ẩn và hỏi: nếu giả định này sai, kết luận còn đứng không? Làm cả với kế hoạch của chính mình.",
   "lam_thu": "Viết ba giả định ẩn trong kế hoạch học tập năm nay của em, và việc em sẽ làm nếu chúng sai.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Damian Gordon, Paul-Elder Critical Thinking Framework",
     "url": "https://www.damiantgordon.com/EducationalModels/CriticalThinking/PaulElder/index.html",
     "doc": "2026-10-14"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "ra-quyet-dinh",
   "mach": "ky-nang-song",
   "ten": "Ra quyết định và giải quyết vấn đề",
   "bam": "eea753f87624",
   "vung": "vua",
   "loi": "Ghi nhật ký quyết định: lúc chọn, ghi lý do và điều mình mong. Sau vài tháng đọc lại để thấy mình hay sai ở đâu, thay vì chỉ nhớ những lần đúng.",
   "lam_thu": "Mở một sổ ghi quyết định, ghi ba quyết định trong tháng này.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Wikipedia, Life skills (danh sách của WHO, 1999)",
     "url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Life_skills",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "hieu-cam-xuc",
   "mach": "ky-nang-song",
   "ten": "Hiểu cảm xúc của mình",
   "bam": "16ba4f57fc72",
   "vung": "vua",
   "loi": "Sống xa nhà, tự lo mọi thứ: thấu cảm với người khác và tự chăm sức khỏe tinh thần là kỹ năng phải tự rèn. Biết lúc nào cần nhờ người giúp cũng là một kỹ năng.",
   "lam_thu": "Ghi tên ba người hoặc nơi em có thể tìm tới khi quá tải.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Wikipedia, Life skills (danh sách của WHO, 1999)",
     "url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Life_skills",
     "doc": "2026-10-15"
    },
    {
     "ten": "Simply Psychology, Piaget's Theory and Stages of Cognitive Development",
     "url": "https://www.simplypsychology.org/piaget.html",
     "doc": "2026-10-14"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "nguon-mo",
   "mach": "hoc-tu-goc",
   "ten": "Nguồn học mở, miễn phí, đáng tin",
   "bam": "0a3be7e57e7a",
   "vung": "vua",
   "loi": "Lộ trình gợi ý: giáo trình OpenStax cho phần nền, MIT OpenCourseWare cho môn chuyên sâu (có bài giảng, bài tập, đề), rồi đọc thẳng bài báo gốc được trích nhiều trong ngành.",
   "lam_thu": "Chọn một môn trên MIT OpenCourseWare, học theo lịch của nó trong một tháng.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "OpenStax, About",
     "url": "https://openstax.org/about",
     "doc": "2026-10-15"
    },
    {
     "ten": "MIT OpenCourseWare, About",
     "url": "https://ocw.mit.edu/about/",
     "doc": "2026-10-15"
    },
    {
     "ten": "Khan Academy, About",
     "url": "https://www.khanacademy.org/about",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "tu-hoc",
   "mach": "hoc-tu-goc",
   "ten": "Tự học: tự đặt mục tiêu, tự đánh giá",
   "bam": "34af947289b7",
   "vung": "vua",
   "loi": "Người lớn học tốt nhất khi tự chủ: tự chọn điều cần học vì nó giải quyết việc thật của mình. Chọn một vấn đề thật, học đúng thứ cần để giải nó, rồi đánh giá bằng kết quả.",
   "lam_thu": "Chọn một kỹ năng em cần cho việc thật, viết mục tiêu, nguồn học và cách tự đánh giá cho 30 ngày.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Wikipedia, Self-directed learning (andragogy)",
     "url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Self-directed_learning",
     "doc": "2026-10-15"
    },
    {
     "ten": "Infant and Child Development (CUNY City Tech), chương 7: giàn đỡ (scaffolding)",
     "url": "https://pressbooks.cuny.edu/infantandchilddevelopmentcitytech/chapter/temporary-chapter-7-part-1/",
     "doc": "2026-10-14"
    }
   ]
  }
 ],
 "chua_nen": []
}