{
 "cap": "tieu-hoc",
 "ten": "Tiểu học",
 "tuoi": "6–11 tuổi",
 "dau_oc": "Nghĩ có lý lẽ rất tốt trên vật thật, việc thật đã trải qua; còn khó với câu hỏi giả định và ý trừu tượng (Piaget gọi đây là giai đoạn thao tác cụ thể). Học bằng tay làm, mắt thấy, rồi mới tới ký hiệu.",
 "nguon_cap": [
  {
   "ten": "Infant and Child Development (CUNY City Tech), chương 7: Piaget, giai đoạn thao tác cụ thể",
   "url": "https://pressbooks.cuny.edu/infantandchilddevelopmentcitytech/chapter/temporary-chapter-7-part-1/",
   "doc": "2026-10-14"
  }
 ],
 "tu_goc": "goc.json",
 "goc_cap_nhat": "2026-10-15",
 "giay_phep": "CC BY-SA 4.0",
 "ghi_chu": "File do tools/chung_cat.py sinh từ goc.json: sửa goc.json rồi chạy lại, đừng sửa tay.",
 "mach": [
  {
   "id": "hoc-cach-hoc",
   "ten": "Học cách học",
   "mo_ta": "Cách học có bằng chứng, dùng được cho mọi môn và mọi tuổi."
  },
  {
   "id": "khoa-hoc",
   "ten": "Nghĩ như nhà khoa học",
   "mo_ta": "Đoán trước, thử, đổi một thứ mỗi lần, tìm cái không đổi."
  },
  {
   "id": "so-uoc-luong",
   "ten": "Số và ước lượng",
   "mo_ta": "Cảm giác về độ lớn và tốc độ thay đổi, từ gang tay tới đạo hàm."
  },
  {
   "id": "kiem-tin",
   "ten": "Kiểm thông tin",
   "mo_ta": "Biết ai nói, dựa vào đâu, và kiểm nhanh trên mạng."
  },
  {
   "id": "phan-bien",
   "ten": "Tư duy phản biện",
   "mo_ta": "Hỏi đúng câu, tìm điều người nói coi là đương nhiên."
  },
  {
   "id": "ky-nang-song",
   "ten": "Kỹ năng sống",
   "mo_ta": "Ra quyết định, hiểu cảm xúc của mình, sống cùng người khác."
  },
  {
   "id": "hoc-tu-goc",
   "ten": "Học từ gốc",
   "mo_ta": "Tự học và tìm tới nguồn gốc, miễn phí, đáng tin."
  }
 ],
 "nodes": [
  {
   "id": "tu-nho-lai",
   "mach": "hoc-cach-hoc",
   "ten": "Tự nhớ lại thay vì đọc lại",
   "bam": "9aa4c6ca0247",
   "vung": "vua",
   "loi": "Học xong một bài, gấp sách lại và kể cho bố mẹ nghe em vừa học gì. Chỗ nào em không kể được là chỗ cần xem lại.",
   "lam_thu": "Tối nay gấp vở lại, kể ba điều em học ở lớp hôm nay.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Wikipedia, Testing effect",
     "url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Testing_effect",
     "doc": "2026-10-15"
    },
    {
     "ten": "Study Edge, Retrieval practice vs rereading",
     "url": "https://getstudyedge.com/blog/retrieval-practice-vs-rereading",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "giang-lai",
   "mach": "hoc-cach-hoc",
   "ten": "Giảng lại bằng lời của mình",
   "bam": "e2d0f241fe71",
   "vung": "vua",
   "loi": "Hiểu một điều rồi, em thử giảng lại cho em nhỏ hoặc cho con gấu bông. Chỗ nào phải dừng lại là chỗ em chưa hiểu hết.",
   "lam_thu": "Giảng cho người nhà vì sao mưa xong lại có vũng nước, chỉ dùng từ dễ.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Study Edge, Retrieval practice vs rereading, mục Teach it back",
     "url": "https://getstudyedge.com/blog/retrieval-practice-vs-rereading",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "gian-cach",
   "mach": "hoc-cach-hoc",
   "ten": "Học giãn cách",
   "bam": "4085d8940969",
   "vung": "vua",
   "loi": "Học bảng cửu chương mỗi ngày một chút thì nhớ lâu hơn học một lèo cả buổi.",
   "lam_thu": "Mỗi tối ôn một bảng nhân trong 5 phút, làm đủ một tuần.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Wikipedia, Spacing effect",
     "url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Spacing_effect",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "doan-truoc",
   "mach": "khoa-hoc",
   "ten": "Đoán trước rồi mới thử",
   "bam": "2b479c9170dd",
   "vung": "thu-thach",
   "loi": "Trước khi thả một vật vào chậu nước, đoán xem nó nổi hay chìm, rồi thả thử. Đoán sai cũng tốt: hỏi vì sao mình đoán sai.",
   "lam_thu": "Thả 5 đồ vật trong nhà vào chậu nước: đoán trước, ghi lại, rồi thử.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Infant and Child Development (CUNY City Tech), chương 7: suy luận giả thuyết - diễn dịch",
     "url": "https://pressbooks.cuny.edu/infantandchilddevelopmentcitytech/chapter/temporary-chapter-7-part-1/",
     "doc": "2026-10-14"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "doi-mot-thu",
   "mach": "khoa-hoc",
   "ten": "Đổi một thứ mỗi lần",
   "bam": "0c78367f809b",
   "vung": "thu-thach",
   "loi": "Muốn biết cây lớn nhanh vì nắng, trồng hai chậu giống hệt nhau, chỉ khác một điều: một chậu để nắng, một chậu để râm.",
   "lam_thu": "Gieo đậu vào hai cốc giống nhau, một cốc để chỗ nắng, một cốc trong tủ, tưới như nhau, so sau một tuần.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Wikipedia, Scientific control",
     "url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Scientific_control",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "bao-toan",
   "mach": "khoa-hoc",
   "ten": "Đổi hình không đổi lượng",
   "bam": "1b90466f4d5e",
   "vung": "vua",
   "loi": "Đổ một cốc nước sang cốc cao và hẹp, mực nước dâng cao hơn nhưng nước không nhiều hơn. Đổ ngược lại để kiểm.",
   "lam_thu": "Nặn một cục đất thành sợi dài rồi nặn lại thành viên tròn, cân trước và sau xem có khác không.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Infant and Child Development (CUNY City Tech), chương 7: bảo toàn",
     "url": "https://pressbooks.cuny.edu/infantandchilddevelopmentcitytech/chapter/temporary-chapter-7-part-1/",
     "doc": "2026-10-14"
    },
    {
     "ten": "Wikipedia, Conservation of mass",
     "url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Conservation_of_mass",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "uoc-luong",
   "mach": "so-uoc-luong",
   "ten": "Ước lượng trước khi tính",
   "bam": "afec3a4608c2",
   "vung": "vua",
   "loi": "Trước khi đo cái bàn, đoán xem nó dài mấy gang tay. Đo xong so với số đã đoán: lần sau sẽ đoán gần hơn.",
   "lam_thu": "Đoán rồi đo chiều dài ba đồ vật trong nhà bằng gang tay, ghi số đoán và số đo.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Wikipedia, Fermi problem",
     "url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Fermi_problem",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "ti-le-thay-doi",
   "mach": "so-uoc-luong",
   "ten": "Tỉ lệ và tốc độ thay đổi",
   "bam": "c0720685fa39",
   "vung": "thu-thach",
   "loi": "Đi bộ 1 km mất 15 phút thì 2 km mất bao lâu? Hai thứ cùng tăng theo nhau như vậy gọi là tỉ lệ.",
   "lam_thu": "Nấu cơm cho 2 người cần 1 lon gạo; tính cho 6 người, rồi hỏi bố mẹ xem đúng không.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "OpenStax, Calculus Volume 1, mục 3.1: Defining the Derivative",
     "url": "https://openstax.org/books/calculus-volume-1/pages/3-1-defining-the-derivative",
     "doc": "2026-10-13"
    }
   ],
   "lien_ket": [
    "toan:dao-ham",
    "toan:gradient-descent"
   ]
  },
  {
   "id": "ai-noi",
   "mach": "kiem-tin",
   "ten": "Ai nói, dựa vào đâu?",
   "bam": "7199fdb4e7f7",
   "vung": "vua",
   "loi": "Nghe một chuyện lạ, hãy hỏi: ai nói vậy? Sao người đó biết? Rồi hỏi thêm một người lớn hoặc tìm trong sách.",
   "lam_thu": "Kể cho bố mẹ một điều lạ em nghe ở trường, cùng tìm xem nó có đúng không.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Check, Please! (Mike Caulfield), phương pháp SIFT",
     "url": "https://checkplease.neocities.org/older-projects/sift-method/",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "hoi-socrates",
   "mach": "phan-bien",
   "ten": "Hỏi để hiểu (câu hỏi Socrates)",
   "bam": "3baf2161e44a",
   "vung": "vua",
   "loi": "Trẻ hay hỏi “vì sao”. Giữ thói quen đó: hỏi “vì sao em nghĩ thế?” và “làm sao biết được?”.",
   "lam_thu": "Mỗi tối hỏi bố mẹ một câu “vì sao” về điều em thấy trong ngày.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Wikipedia, Socratic questioning",
     "url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Socratic_questioning",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "ra-quyet-dinh",
   "mach": "ky-nang-song",
   "ten": "Ra quyết định và giải quyết vấn đề",
   "bam": "eea753f87624",
   "vung": "vua",
   "loi": "Chọn giữa hai việc, như chơi trước hay làm bài trước: nói ra mỗi cách được gì, mất gì, rồi chọn.",
   "lam_thu": "Cuối tuần, tự chọn một việc cho cả nhà làm và nói vì sao em chọn.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Wikipedia, Life skills (danh sách của WHO, 1999)",
     "url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Life_skills",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "hieu-cam-xuc",
   "mach": "ky-nang-song",
   "ten": "Hiểu cảm xúc của mình",
   "bam": "16ba4f57fc72",
   "vung": "vua",
   "loi": "Gọi tên cảm xúc: “em đang giận”, “em đang lo”. Gọi được tên là bước đầu để bình tĩnh lại.",
   "lam_thu": "Mỗi tối chọn một từ chỉ cảm xúc của em trong ngày và kể vì sao.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "Wikipedia, Life skills (danh sách của WHO, 1999)",
     "url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Life_skills",
     "doc": "2026-10-15"
    },
    {
     "ten": "Simply Psychology, Piaget's Theory and Stages of Cognitive Development",
     "url": "https://www.simplypsychology.org/piaget.html",
     "doc": "2026-10-14"
    }
   ]
  },
  {
   "id": "nguon-mo",
   "mach": "hoc-tu-goc",
   "ten": "Nguồn học mở, miễn phí, đáng tin",
   "bam": "0a3be7e57e7a",
   "vung": "thu-thach",
   "loi": "Cùng bố mẹ xem một bài giảng ngắn của Khan Academy về điều em tò mò, rồi kể lại em hiểu được gì.",
   "lam_thu": "Chọn một câu hỏi em tò mò, cùng bố mẹ tìm một bài giảng ngắn trả lời nó.",
   "nguon": [
    {
     "ten": "OpenStax, About",
     "url": "https://openstax.org/about",
     "doc": "2026-10-15"
    },
    {
     "ten": "MIT OpenCourseWare, About",
     "url": "https://ocw.mit.edu/about/",
     "doc": "2026-10-15"
    },
    {
     "ten": "Khan Academy, About",
     "url": "https://www.khanacademy.org/about",
     "doc": "2026-10-15"
    }
   ]
  }
 ],
 "chua_nen": [
  {
   "id": "doc-ngang",
   "mach": "kiem-tin",
   "ten": "Đọc ngang: kiểm nhanh trên mạng (SIFT)",
   "bam": "5994803c4855",
   "loi": "Chưa nên dạy thành quy trình: trẻ tiểu học chưa tự lên mạng tìm và so nguồn. Ở tuổi này chỉ cần thói quen hỏi “ai nói?” (nút trên), người lớn cùng tìm."
  },
  {
   "id": "gia-dinh-an",
   "mach": "phan-bien",
   "ten": "Tìm điều được coi là đương nhiên",
   "bam": "2345d0793705",
   "loi": "Chưa nên: nhận ra điều không được nói ra đòi hỏi nghĩ trên ý tưởng chứ không trên vật cụ thể, khó ở tuổi thao tác cụ thể. Câu hỏi “vì sao em nghĩ thế?” là đủ."
  },
  {
   "id": "tu-hoc",
   "mach": "hoc-tu-goc",
   "ten": "Tự học: tự đặt mục tiêu, tự đánh giá",
   "bam": "34af947289b7",
   "loi": "Chưa nên đòi trẻ tự lên kế hoạch học dài hạn: khả năng chống xao nhãng và giữ việc trong đầu còn đang lớn. Người lớn làm giàn đỡ (chia nhỏ việc, gợi ý), rồi bớt dần."
  }
 ]
}